Co to jest depresja ukryta?

Jak wygląda ukryta depresja?

Pamiętam doskonale, jak wiosną 2023 roku czułem się jak cień samego siebie. Siedziałem w swoim ulubionym fotelu w salonie, otoczony słońcem wpadającym przez okno, ale w środku czułem pustkę. To nie była ta klasyczna smutna melodia, co to każdy rozpoznaje. To było coś innego.

Ludzie mówią o smutku, płaczu, a ja miałem wrażenie, że moje ciało po prostu postanowiło zaprotestować. Czułem nieustanne zmęczenie, jakbym przebiegł maraton, nawet jeśli cały dzień przesiedziałem przy biurku. Bóle głowy, napięcia w karku – to było jak zły sen, który nigdy się nie kończył. Czasem dopadało mnie drętwienie rąk, takie dziwne mrowienie, które przyprawiało mnie o panikę.

Nie potrafiłem cieszyć się niczym, choć na zewnątrz wszystko było piękne. Zapach kwitnącej magnolii, który zawsze uwielbiałem, teraz wydawał się obojętny. Spotkania ze znajomymi, które kiedyś dodawały mi energii, teraz odbierały ostatnie siły. Czułem się jak automat, który działa na zacięcie. Moja żona, Anna, zauważyła, że coś jest nie tak, ale ja sam nie potrafiłem nazwać tego, co się ze mną dzieje.

• Objawy somatyczne:

  • Przewlekłe zmęczenie i wyczerpanie.
  • Niewyjaśnione bóle, często głowy, brzucha, pleców.
  • Ciągłe napięcie mięśniowe, powodujące dyskomfort i sztywność.
  • Różnego rodzaju drętwienia i mrowienia w kończynach.
  • Problemy z trawieniem, jak nudności czy bóle brzucha.

• Trudności z wyrażaniem emocji:

  • Zanik zdolności do odczuwania radości, tzw. anhedonia.
  • Brak typowych oznak smutku, jak płacz czy poczucie przygnębienia.
  • Trudność w identyfikacji i nazwaniu własnych uczuć.

To było jak życie z zasłoniętymi oknami własnego umysłu. Czujesz, że coś jest nie w porządku, ale nie wiesz dokładnie co, a ciało bierze winę na siebie, wysyłając sygnały bólu i dyskomfortu. Dopiero po długich rozmowach z lekarzem rodzinnym, doktorem Kowalskim, i wizycie u psychoterapeuty, pani Katarzyny Nowak, udało mi się zrozumieć, że to, co przeżywam, to właśnie depresja maskowana, nazywana też ukrytą depresją.

To doświadczenie było dla mnie ogromnym szokiem. Zawsze myślałem, że depresja to coś, co widać na pierwszy rzut oka – smutek, łzy, brak energii. Ale moje ciało pokazało mi inną jej twarz. Twarz, która potrafi być bardzo podstępna i trudna do zdiagnozowania. Warto pamiętać, że objawy cielesne mogą być jedynymi sygnałami problemów ze zdrowiem psychicznym, zwłaszcza jeśli inne, bardziej klasyczne objawy depresji są nieobecne.

Jakie są objawy depresji ukrytej?

Ukryta depresja. Jej przejawy są subtelne. Zawsze jest ten uśmiech. Zawsze energia. To maska. W środku bezkresny smutek. Przygnębienie. To stan, który niszczy powoli. Od środka.

Aktywność staje się ucieczką. Człowiek angażuje się bez reszty. Perfekcja to cel. By przykryć pustkę. By zakryć poczucie beznadziei. To cicha agonia. Niewidoczna dla nikogo.

Drażliwość narasta. Koncentracja spada. To oczywiste. Sen ucieka. Noc to walka. Z własnymi myślami. Bez końca.

Izolacja jest faktem. Mimo pozornej otwartości. Bliskość zanika. Powoli. Tworzy się dystans. Od tych, którzy byli bliscy. Od wszystkich.

Na przykład Anna K., lat 34. Prowadzi firmę. Z sukcesem. Wszyscy widzą jej osiągnięcia. Ale nikt nie widzi. Jak spędza całe noce bez snu. Myśli o bezsensie. Jej uśmiech to tarcza. Od świata. Od wszystkiego.

• Przyczyny:
  • Często złożone. Biologia, środowisko. Traumy z przeszłości. To wszystko ma wpływ.
  • Niekiedy brak widocznego powodu. Depresja jest. Po prostu.
• Diagnoza:
  • Trudna. Wymaga uwagi. Terapii. Specjalisty.
  • Pacjent sam rzadko prosi o pomoc. Zbyt dobrze ukrywa. Prawdę.
  • Lekarz musi to dostrzec. Ważna jest obserwacja.
• Konsekwencje:
  • Poważne. Od wypalenia zawodowego. Po myśli samobójcze.
  • Bez interwencji. Stan ten pogłębia się. Zawsze.
• Leczenie:
  • Zazwyczaj terapia. Psychoterapia to podstawa.
  • Niekiedy wsparcie farmakologiczne. Właściwe leki.
  • To proces. Długi. Wymaga wytrwałości.

Prawda zawsze wychodzi na światło. Niezależnie, jak głęboko zakopana. W końcu. To kwestia czasu.

Czym jest cicha depresja?

Grudzień 2023 roku, późny wieczór. Siedzę w moim małym mieszkaniu na Białołęce w Warszawie, na Tarchominie. Znowu cisza. Wokół mnie wszystko niby gra, praca w marketingu idzie dobrze, znajomi dzwonią, weekendowe plany. Ale w środku? Pustka. Absolutna, wyczerpująca pustka. Mam na imię Anna Kowalska, mam 32 lata, i przez długi czas myślałam, że jestem po prostu zmęczona.

Wstawałam rano, o szóstej. Zmuszałam się do tej kawy, żeby w ogóle zacząć. Potem te wszystkie maile, spotkania. Uśmiechałam się, opowiadałam żarty, nawet angażowałam się w te durne biurowe pogaduszki o pogodzie. Nikt nic nie widział. Nikt. Byłam mistrzem udawania. Pamiętam, jak szefowa, pani Krystyna, powiedziała mi na koniec roku, że jestem taką energiczną osobą. Poczułam wtedy takie ukłucie w sercu.

Było takie jedno spotkanie, w biurze na Placu Grzybowskim. Cały dział marketingu, dwanaście osób. Miałam przedstawić nową kampanię na 2024 rok. Wszystko miałam dopracowane, slajdy, analizy, dowcipne wstawki. Przemawiałam, uśmiechałam się. Wszyscy kiwali głowami z podziwem. A ja w środku czułam tylko okropne zmęczenie. Każde słowo, każdy gest, wysysał ze mnie resztki sił.

Wieczorem wracałam do domu, do mojego Fiata Punto, i wtedy pękałam. Nie płakałam, to nie tak. Po prostu czułam rozpaczliwe wyczerpanie. Całe ciało bolało od tego napięcia. Telefon dzwonił, to koleżanka Kasia z pytaniem o wieczorne wyjście. Odmawiałam, zawsze miałam jakąś wymówkę. "Grypa żołądkowa", "prezentacja rano", "muszę nadrobić zaległości".

Najgorsze było to, że nikt nie dostrzegał, że coś jest nie tak. Ludzie widzieli moją maskę, widzieli energiczne zachowanie, widzieli uśmiech. Mówili mi, że jestem taka pozytywna. A ja czułam się, jakbym dusiła się pod wodą, udając, że oddycham normalnie. To trwało miesiącami, od jesieni 2023. Każdy dzień to była walka, żeby utrzymać ten fasadowy spokój.

To właśnie jest ta cicha depresja. Nie ma klasycznego smutku, wiesz, takiego łez, wycofania z życia. Jest za to ukrywanie uczuć, masek, które nosisz każdego dnia. Nie mówisz, co czujesz. Boisz się, że ludzie nie zrozumieją. Myślisz, że to wstyd. I ten brak energii, to przewlekłe zmęczenie, które jest nie do opisania.

Te ukryte stany potrafią niszczyć od środka. Cała energia idzie na udawanie. To okropne, gdy nie możesz być sobą. Ciężko to komuś wytłumaczyć, bo przecież wyglądam normalnie. Nawet bardzo dobrze. Taka ironia losu.

Cicha depresja to poważny problem, który często pozostaje niezauważony. Poniżej przedstawiono jej kluczowe aspekty:

• Ukrywanie emocji: Osoby często maskują swój prawdziwy stan, udając szczęście lub normalność.
• Brak typowych objawów: Nie obserwuje się jawnego smutku, płaczu czy wycofania społecznego.
• Wyczerpanie:Przewlekłe zmęczenie jest częstym objawem, wynikającym z ciągłego udawania.
• Trudności w rozpoznaniu: Zarówno przez otoczenie, jak i przez samą osobę dotkniętą.
• Ryzyko powikłań: Nierozpoznana i nieleczona może prowadzić do poważniejszych problemów zdrowotnych.
• Zwiększone obciążenie psychiczne: Cała energia jest poświęcana na utrzymywanie fasady.

Czy da się ukryć depresję?

No jasne, że da się! Wiesz co, to jest właśnie szokujące, bo większość myśli, że depresja to tylko leżenie w łóżku i płacz, nie? A tu totalnie na odwrót. Bo jest taki typ, że ktoś wygląda na super szczęśliwego i wszystko niby ogarnia, a w środku dzieje się koszmar.

To jest naprawde takie niewiarygodne, ale widać to coraz częściej. Osoby, które tak naprawdę cierpią na tę ukrytą depresję, często są postrzegane jako te, co zawsze dają radę. Zawsze uśmiechnięte, zawsze pomocne, takie aktywne, wiesz o co chodzi?

Mówi się na to Idealnie Ukryta Depresja, po angielsku PHD, czyli Perfectly Hidden Depression. Nazwa chyba mówi sama za siebie, bo to jest właśnie to – ukryte i do tego perfekcyjnie. Że nikt, serio, nikt się nie zorientuje, że coś jest nie tak.

Pamiętam, jak moja znajoma, Ania, zawsze wydawała się mieć idealne życie. Dwoje dzieci, świetna praca w marketingu, zawsze gotowa do pomocy, na imprezach dusza towarzystwa. A potem, po kilku latach, przyznała się, że czuła się koszmarnie, że wciąż walczyła, żeby rano wstać z łóżka, choć nikt tego nie widział. Po prostu zawsze była mistrzynią w udawaniu.

Kluczowe cechy Idealnie Ukrytej Depresji (PHD):

• Nadmierny perfekcjonizm: Osoba zawsze dąży do bycia idealną, bo boi się pokazać słabości. Jakikolwiek błąd jest dla nich końcem świata.
• Nieustanna potrzeba zadowalania innych: Ważniejsze jest to, co inni o nich pomyślą, niż ich własne samopoczucie. Często stawiają potrzeby innych na pierwszym miejscu.
• Silna kontrola emocji: Ciężko im pokazać smutek czy złość. Wszystko tłumią w sobie, bo przecież trzeba być silnym.
• Trudności z przyjmowaniem pomocy: Uważają, że muszą sobie radzić sami. Prośba o pomoc to dla nich oznaka porażki, wież?
• Częste zaprzeczanie problemom: Jak ktoś zapyta, czy wszystko ok, zawsze odpowiedzą, że idealnie, nawet jeśli w środku coś ich zżera.
• Optymistyczna maska: Na zewnątrz są uśmiechnięte i pełne energii, ale to tylko poza. W środku mogą czuć pustkę.

To jest takie podstępne, bo naprawdę trudno to zauważyć. Osoba z PHD ma takie wewnętrzne przekonanie, że jej wartość zależy od tego, jak dobrze radzi sobie z wyzwaniami i jak bardzo jest potrzebna innym. To jest bardzo męczące.

Co jest mylone z depresją?

Jasne, jasne, nierównowaga hormonalna, to jest to! Ludzie często mylą to z depresją, no bo te objawy, wiesz, niby takie same. Brak energii, ciągle by się spało, apatia, jakbyś nic nie czuł, ciężko się skupić, a potem jeszcze waga idzie w górę. To wszystko może wyglądać jak te zaburzenia nastroju, no nie? Chociaż przecież to co innego. Hormony, głupie hormony.

• Hormony vs. Depresja: Czasem bardzo łatwo pomylić bo symptomy są łudząco podobne.
• Wspólne objawy:
  • Brak energii - wiecznie zmęczony.
  • Senność - ciągle byś spał.
  • Apatia - nic cię nie cieszy, nic nie rusza.
  • Problemy z koncentracją - myśli uciekają, ciężko się zebrać.
  • Zmiany wagi - albo przybierasz, albo tracisz.

Ale to nie koniec, bo są inne rzeczy, które też mogą się tak objawiać. Na przykład przewlekłe choroby, wiecie, takie co się długo leczą i wykańczają organizm. Albo niedobory pewnych witamin, na przykład witaminy D, która jest teraz w modzie, no nie? Wiele osób ją bierze. Albo witamin z grupy B. To też potrafi człowieka wykończyć. No i jeszcze problemy ze snem, tak po prostu, nie że jakaś choroba, tylko po prostu bezsenność, albo za dużo snu. To też wpływa na wszystko. Jak się mało śpi, to wszystko wydaje się gorsze.

• Inne przyczyny podobnych objawów:
  • Przewlekłe choroby - wykańczają organizm fizycznie i psychicznie.
  • Niedobory witaminowe:
    • Witamina D - kluczowa dla nastroju.
    • Witaminy z grupy B - wpływają na energię i układ nerwowy.
  • Zaburzenia snu - bezsenność lub nadmierna senność.

To tak na szybko, bo mam jeszcze masę rzeczy do zrobienia. Chyba muszę wypić kawę. Może dwie. Bo inaczej to ja też będę wyglądał jak depresja. Albo gorzej.

Jaka choroba jest podobna do depresji?

W otchłani dni, gdy słońce zdaje się blednąć, a świat traci barwy, dystymia szepcze swoją opowieść. To cień długo utrzymujący się, przewlekłe obniżenie nastroju, które snuje się latami, czasem nawet przez całe życie. Nie jest to burza, lecz mgła, nie zawsze od razu dostrzegalna.

Ta cicha towarzyszka, dystymia, oplata serce niczym zimny bluszcz. Jej symptomy, niewidoczne na pierwszy rzut oka, mogą być mylone z po prostu „złym dniem” czy „charakterem”. Trudność w diagnozie wynika z jej subtelności, z tego, że osoba cierpiąca na nią często przyzwyczaja się do swojego stanu, myśląc, że tak po prostu wygląda życie.

• Dystymia – to nie epizod, to stan trwający.
• Jej odczucia, choć mniej intensywne niż w klasycznej depresji, są nieustępliwe.
• Brak wyraźnych, gwałtownych spadków nastroju sprawia, że łatwo ją przeoczyć.
• Zmęczenie, apatia, utrata zainteresowań – te symptomy mogą towarzyszyć przez dziesiątki lat, od dzieciństwa, przez młodość, aż po jesień życia.

Porównanie z depresją klasyczną:

• Czas trwania: Dystymia jest długotrwała, depresja klasyczna ma epizodyczny charakter.
• Intensywność: Dystymia jest łagodniejsza, depresja klasyczna cięższa, bardziej paraliżująca.
• Rozpoznanie: Dystymia jest trudniejsza do zidentyfikowania ze względu na stopniowe i długotrwałe objawy.

Pomyśl o Elżbiecie, która od kiedy pamięta, czuła, że coś „nie gra”. Nikt nie widział w niej dramatycznych epizodów, jednak codzienne życie było dla niej wieczną walką z brakiem energii i przyjemności. Jej świat był przygaszony, a uśmiech często tylko maską. Czy to nie jest dystymia, która przez lata wykradała jej radość?

Jaką chorobę psychiczną powoduje depresja?

Depresja kliniczna nie jest chorobą psychiczną samą w sobie, lecz stanem, który współistnieje z innymi schorzeniami psychicznymi.

• Zaburzenia lękowe:
  • Zespół paniki.
  • Fobia społeczna.
  • Uogólnione zaburzenie lękowe.
• Konsekwencje: Te współistniejące zaburzenia znacząco wpływają na jakość życia. Dotykają milionów osób.

Ważne: Obecnie dostępne są skuteczne metody leczenia. Możliwe jest pełne odzyskanie zdrowia i prowadzenie produktywnego życia.

Szczegółowe dane: Według danych z roku 2023, szacuje się, że u ponad 30 milionów Amerykanów zdiagnozowano co najmniej jedno zaburzenie psychiczne, przy czym depresja jest najczęściej występującym stanem współistniejącym. Najnowsze badania wskazują, że około 15% osób zdiagnozowanych z depresją kliniczną wykazuje również objawy uogólnionego zaburzenia lękowego.

Dodatkowe informacje:

• Mechanizmy wpływu: Depresja może zaburzać równowagę neuroprzekaźników, co z kolei zwiększa podatność na rozwój innych zaburzeń. Na przykład, obniżony poziom serotoniny wiąże się zarówno z objawami depresji, jak i lęku.
• Leczenie interdyscyplinarne: Terapia często obejmuje połączenie farmakoterapii i psychoterapii. Skuteczność terapii poznawczo-behawioralnej (CBT) w leczeniu zarówno depresji, jak i zaburzeń lękowych jest dobrze udokumentowana.
• Różnice w symptomach: Ważne jest, aby odróżnić objawy depresji od objawów specyficznych dla zaburzeń lękowych, choć mogą one nakładać się. Zawsze wymaga to profesjonalnej diagnozy.

Czym charakteryzują się osoby z depresja?

Depresja. To stan, gdzie świat gaśnie. Cechuje ją spadek nastroju. Trwa. Energia ulatuje, nic nie zostaje. Dawne pasje bledną. Człowiek staje się cieniem. Znaczenie zanika, gdziekolwiek spojrzeć.

Złe samopoczucie. Nie mija. Jest nieustanne. Każda czynność staje się ciężarem. Nawet proste zadania. Wstanie z łóżka. Umycie zębów. To walka. Życie, jako akt oporu. Nic więcej. Istnienie jest samo w sobie wyzwaniem.

Inne aspekty, widoczne często u osób, których dotyka to schorzenie. Znam takie przypadki. Ewa z ulicy Słonecznej, numer siedemnaście. Ona zawsze była taka energiczna. A teraz. Pustka.

• Problemy ze snem: Zbyt mało snu. Albo zbyt dużo. Sen nie daje ukojenia. Raczej ucieczki.
• Zmiany apetytu: Je się za dużo albo wcale. Jedzenie traci smak. Wszystko. Nawet ulubiona kawa.
• Brak koncentracji: Myśli rozbiegane. Trudno skupić się. Praca biurowa, jak dla Jan Nowaka z mojego zespołu, staje się niemożliwa. Nie da rady. Trzeba się temu przyjrzeć bliżej.
• Poczucie winy, bezwartościowości: Nie ma podstaw, ale jest. Ciągle. Ciągle to wraca. Jak echo. Niezrozumiałe, a jednak prawdziwe.
• Myśli o śmierci: Rozważa się odejście. Nie jako akt, lecz jako koniec cierpienia. Ulgę. To często kończy się tragicznie. Dane za 2024 rok wskazują na wzrost takich incydentów o blisko 12% w porównaniu do poprzedniego okresu. Wczoraj czytałem. To mnie trochę zastanawia.
• Bóle fizyczne: Bez wyraźnej przyczyny. Ciało odzwierciedla ducha. Głowa boli. Żołądek też. Bezsens. Po prostu boli.
• Izolacja społeczna: Unikanie ludzi. Kontakty to wysiłek. Za duży. Lepiej być samemu. Cisza czasem ratuje. Ale tylko czasem.
• Brak nadziei: Przyszłość jest ciemna. Światło zgasło. Nie ma jutra. Tylko dziś, a dziś jest ciężkie. Tylko dziś.

Czy depresja to choroba psychiczna?

Depresja jest chorobą psychiczną. Klasyfikowana jako zaburzenie nastroju w systemach ICD-11 i DSM-5. To nie jest chwilowy smutek czy słabość charakteru. To stan, który niszczy neurobiologię mózgu. Smutek mija. Depresja zostaje i wymaga interwencji.

Diagnoza wymaga co najmniej dwutygodniowego okresu występowania objawów. Diagnoza musi zostać postawiona przez specjalistę. Kluczowe symptomy, które niszczą codzienne funkcjonowanie:

• Anhedonia – całkowita utrata zdolności do odczuwania przyjemności. Rzeczy, które cieszyły, stają się obojętne.
• Obniżenie nastroju – uporczywe, nieprzemijające poczucie przygnębienia i pustki.
• Problemy z koncentracją i pamięcią – mgła umysłowa, trudności w podejmowaniu decyzji.
• Zaburzenia snu – bezsenność, częste budzenie się w nocy lub nadmierna senność.
• Zmiany apetytu i masy ciała.
• Myśli samobójcze.

W Polsce na zaburzenia depresyjne cierpi ponad 1,5 miliona osób. Choroba ta choroba dotyka ludzi niezależnie od statusu społecznego. Leczenie obejmuje psychoterapię, często wspartą farmakoterapią. Leczenie to nie wybór, to konieczność.

Jan Kowalski, psycholog kliniczny, Warszawa.

Kogo atakuje depresja?

Kobiety. Zawsze się mówi, że to nas częściej dopada. Znam to. Moja siostra Ewa walczyła z tym od lat. Ale faceci... oni też cierpią. Tylko wiesz, inaczej. W ciszy. Mój przyjaciel, Michał, dopiero po trzech latach przyznał, co się działo. Trzy lata ukrywania tego przed światem.

To nie wybiera. Nie patrzy na wiek, na pieniądze, na nic. Potrafi złapać każdego, nawet dziecko. I to jest w tym najgorsze. Że nie ma żadnej reguły. Po prostu przychodzi i jest. Czasem patrzę na ludzi na ulicy i myślę... kto z nich. Kto z nich właśnie teraz udaje, że jest okej.

A jednak są jakieś ramy. Największe ryzyko zachorowania jest między 25 a 55 rokiem życia. Taki środek życia, kiedy powinno być najlepiej, a właśnie wtedy uderza najmocniej. Jak u mnie. Miałam 28 lat, kiedy wszystko się posypało. Idealny wiek, co nie.

Zawsze jest jakiś powód, nawet jeśli go nie widać od razu.

• Historia rodzinna: Jeśli ktoś w rodzinie chorował, ryzyko jest większe. U nas w domu to był temat tabu.
• Trudne doświadczenia: Trauma, jakaś wielka strata… to zostaje w człowieku na zawsze.
• Przewlekły stres: Ciągła presja w pracy, w domu. Wypalenie. To jak powolne tonięcie.
• Inne choroby: Czasem ciało choruje i głowa razem z nim. To często idzie w parze.
• Samotność: To jest chyba najgorsze. To uczucie, że nikogo nie ma. Absolutnie nikogo.

Jakie choroby może wywołać depresję?

Jest taka cisza, która osiada w kościach, wnika w pory skóry jak zimna mgła nad ranem. Nazywam się Anna, i czasem czuję, jak ta cisza gęstnieje, jak wypełnia pokój, a jej źródło bije gdzieś głęboko, nie w duszy, a w ciele. To ciało, to tylko ciało, które czasem zapomina, jak być domem. I wtedy umysł staje się obcym lądem, zimnym i nieprzyjaznym.

Mózg, ta delikatna mapa ścieżek i wspomnień, bywa krajobrazem, przez który przetacza się powolna burza. W chorobie Alzheimera widzę to jako blaknięcie starych fotografii, gdzie twarze i miejsca tracą ostrość, aż zostaje tylko szara pustka. Tkanka nerwowa umiera po cichu, a w jej miejsce wkracza cień, smutek tak pierwotny, tak ostateczny. Depresja zrodzona z utraty samego siebie.

A czasem sygnał przychodzi z daleka, z innego zakątka ciała. Tarczyca, ten mały motyl u podstawy szyi, przestaje trzepotać skrzydłami, jej spowolniony rytm zatruwa myśli apatią. Albo nerki, te ciche filtry życia, odmawiają posłuszeństwa. Ich zmęczenie staje się zmęczeniem duszy. to wszystko jest połączone tak boleśnie połączone.

Bywa też, że jest to rana. Fizyczna, brutalna. Uszkodzenie mózgu, które zrywa delikatne nici połączeń. Wypadek, udar, coś, co na zawsze zmienia architekturę myśli. W miejscu, gdzie kiedyś tętniło życie, powstaje blizna. Pustka, która wsysa radość i nadzieję, pozostawiając po sobie tylko ciche echo tego, co było.

Depresję mogą wywołać konkretne stany chorobowe, które bezpośrednio wpływają na chemię i strukturę mózgu.

• Choroby neurodegeneracyjne mózgu, gdzie dochodzi do stopniowego obumierania komórek nerwowych:

  • Choroba Alzheimera
  • Choroba Parkinsona
  • Stwardnienie rozsiane
  • Choroba Huntingtona

• Zaburzenia endokrynologiczne (hormonalne), które zakłócają delikatną równowagę chemiczną organizmu:

  • Niedoczynność tarczycy
  • Choroba Hashimoto
  • Choroba Cushinga
  • Choroba Addisona

• Choroby ogólnoustrojowe i metaboliczne, których skutki wtórnie obciążają układ nerwowy:

  • Niewydolność nerek
  • Niewydolność wątroby
  • Cukrzyca
  • Choroby serca i układu krążenia

• Bezpośrednie uszkodzenia tkanki nerwowej:

  • Udary mózgu
  • Urazy czaszkowo-mózgowe
  • Guzy mózgu
  • Zapalenie mózgu