Gdzie jest serce po prawej czy lewej stronie?

Gdzie jest serce: po prawej czy lewej stronie?

Zrozumienie anatomii układu krążenia pozwala uniknąć paniki przy odczuwaniu kłucia w klatce piersiowej. Warto poznać fakty o anatomicznym ułożeniu narządu, aby wiedzieć, gdzie jest serce po prawej czy lewej stronie, co pozwala odróżnić fizjologiczne bicie od rzadkich wad wrodzonych i realnych problemów zdrowotnych.

Gdzie jest serce po prawej czy lewej stronie - dokładne położenie

Sposób odczuwania pracy narządów zależy od indywidualnej budowy ciała, jednak gdy pytamy, po której stronie jest serce, z punktu widzenia anatomii odpowiedź jest jednoznaczna. Serce ludzkie położone jest w środkowej części klatki piersiowej, w tak zwanym śródpiersiu (przestrzeni pomiędzy płucami). Swoją długą osią skierowane jest od prawego ramienia do okolicy podżebrowej po lewej stronie.

Wbrew obiegowym opiniom narząd ten nie leży w całości pod lewym żebrem, lecz niemal w samym centrum ciała, tuż za kością zwaną mostkiem. Asymetria wynika z faktu, że około dwie trzecie masy mięśnia sercowego znajduje się na lewo od linii pośrodkowej, podczas gdy jedna trzecia spoczywa po stronie prawej.

Bądźmy szczerzy: na pierwszych zajęciach z anatomii sam przykładałem dłoń zdecydowanie za daleko w bok, szukając tętna prawie pod pachą i dziwiąc się, że nic nie słyszę. Dopiero po kilku nieudanych próbach zorientowałem się, że stetoskop trzeba przesunąć znacznie bliżej środka. Ale jest jeden nieoczywisty detal anatomiczny, który myli niemal każdego - wyjaśnię go dokładnie w sekcji o percepcji bólu poniżej.

Czym jest śródpiersie i jak chroni dokładne położenie serca w klatce piersiowej?

Termin śródpiersie brzmi jak skomplikowany żargon medyczny, ale w rzeczywistości oznacza po prostu centralny przedział w klatce piersiowej. Od przodu strukturę tę osłania twardy mostek, od tyłu stabilizuje kręgosłup piersiowy, a od dołu podpiera przepona (główny mięsień oddechowy). To naturalna klatka ochronna. Z obu boków narząd otaczają płuca, przy czym lewe płuco posiada specjalne wcięcie sercowe, aby zrobić miejsce dla wysuniętego koniuszka. Rzadko kiedy natura projektuje tak szczelny pancerz dla pojedynczego mięśnia.

Kolejna część zaskakuje większość osób analizujących budowę własnego ciała.

Po której stronie jest serce odczuwalne i skąd bierze się ten powszechny mit?

Powszechne przekonanie, że serce znajduje się całkowicie po lewej stronie klatki piersiowej, wynika ze specyfiki pracy jego poszczególnych komór. Jeśli analizujemy dokładne położenie serca w klatce piersiowej, choć narząd leży centralnie, to jego dolny wierzchołek - nazywany koniuszkiem serca - uderza bezpośrednio o przednią ścianę klatki piersiowej z lewej strony podczas każdego skurczu.

Lewa komora wykonuje gigantyczną pracę, ponieważ musi wypompować krew pod wysokim ciśnieniem do całego organizmu, przez co jej ściana mięśniowa jest kilkukrotnie grubsza niż w komorze prawej. To właśnie to mocne uderzenie czujemy pod palcami. Sam narząd jest zresztą zaskakująco kompaktowy i waży zazwyczaj od 250 do 350 gramów u dorosłego człowieka, co odpowiada wielkości zaciśniętej pięści.^[1]

Kiedyś podczas intensywnego biegu poczułem tak mocne łomotanie pod lewym sutkiem, że ze strachu natychmiast się zatrzymałem, czując zimny pot na karku i suchość w gardle. Brzmi znajomo? To czysta fizjologia, a nie przemieszczenie organu - po prostu lewa komora pracuje z ogromną siłą.

Serce po prawej stronie - kiedy występuje dekstrokardia i situs inversus?

Obawa przed nieprawidłowym położeniem narządów bywa źródłem stresu, jednak serce po prawej stronie to niezwykle rzadka anomalia wrodzona zwana dekstrokardią (prawostronnym ułożeniem serca). W tym stanie koniuszek narządu skierowany jest w prawo zamiast w lewo, co zazwyczaj nie wywołuje żadnych objawów w codziennym funkcjonowaniu.

W praktyce klinicznej dekstrokardia pojawia się średnio u 1 na 12000 osób, co czyni ją medycznym unikatem wykrywanym najczęściej przypadkiem podczas rutynowego prześwietlenia rentgenowskiego. Jeszcze ciekawszym zjawiskiem jest situs inversus (odwrócenie trzewi) - stan dotykający około 0,01% populacji, w którym nie tylko układ krążenia, ale też wątroba, żołądek oraz śledziona są ułożone w lustrzanym odbiciu względem normy.^[3] Zupełnie jak w lustrze. Z mojego doświadczenia wynika, że pacjenci po usłyszeniu takiej diagnozy wpadają w niepotrzebną panikę, podczas gdy izolowane odwrócenie narządów pozwala żyć zupełnie normalnie bez żadnych ograniczeń fizycznych.

Gdzie leży serce człowieka a lokalizacja bólu w klatce piersiowej

Niepokój związany z lokalizacją bólu w klatce piersiowej i jego powiązaniem z sercem często prowadzi do błędnej samooceny stanu zdrowia. Dolegliwości pochodzenia wieńcowego rzadko przypominają punktowe ukłucie pod lewą piersią - typowy ból sercowy ma charakter rozlanego ucisku, pieczenia lub gniecenia bezpośrednio za mostkiem.

Czas rozwiązać zagadkę, o której wspomniałem na początku: tym krytycznym błędem jest utożsamianie każdego ostrego kłucia po lewej stronie z zawałem, podczas gdy prawdziwy problem kardiologiczny kryje się w samym środku klatki. Statystyki z oddziałów ratunkowych pokazują, że ponad 50% pacjentów zgłaszających się z bólem w klatce piersiowej cierpi z przyczyn zupełnie niezwiązanych z układem krążenia.^[4]

Kiedy ludzie odczuwają nagłe kłucie pod żebrami, które nasila się przy głębokim wdechu lub zmianie pozycji ciała i wywołuje paraliżujący lęk o własne życie, niemal zawsze okazuje się, że źródłem problemu jest neuralgia międzyżebrowa, przeciążenie mięśni lub zwykły refluks żołądkowo-przełykowy, a nie choroba wieńcowa. Mówiąc wprost, kłucie, które potrafisz wskazać jednym palcem, to zazwyczaj nerwoból.

Ważna uwaga: każdy ból za mostkiem trwający dłużej niż kilka minut, szczególnie jeśli towarzyszy mu duszność, zimne poty lub promieniowanie do lewego barku czy żuchwy, wymaga pilnej konsultacji lekarskiej w celu wykluczenia stanów zagrożenia życia.

Warianty anatomicznego położenia serca w klatce piersiowej

Lewokardia (Prawidłowe położenie)

- Centralna za mostkiem, gdzie dwie trzecie masy leży po lewej stronie, a jedna trzecia po prawej

- Fizjologiczna norma u zdecydowanej większości populacji

- Skierowany w dół, do przodu i wyraźnie w lewą stronę

- Standardowe - wątroba po prawej stronie, żołądek i śledziona po lewej

Dekstrokardia izolowana

- Większość masy mięśnia sercowego przesunięta na prawą stronę klatki piersiowej

- Występuje u 1 na 12000 osób i może współistnieć z innymi wadami anatomicznymi ^[5]

- Skierowany w prawą stronę ku dołowi

- Prawidłowe położenie narządów jamy brzusznej, co czasem tworzy asymetrię naczyniową

Dekstrokardia z situs inversus

- Lustrzane odbicie normy - dwie trzecie narządu po prawej stronie

- Dotyczy około 0,01% populacji i zazwyczaj nie powoduje żadnych dolegliwości ^[6]

- Skierowany w prawo, analogicznie do odwróconego układu całego ciała

- Całkowite odwrócenie trzewi - wątroba po lewej, żołądek po prawej stronie

Historia Tomasza z Warszawy: Kiedy ból po lewej stronie to nie zawał

Tomasz, 38-letni programista z Warszawy spędzający po 10 godzin dziennie przed monitorem, pewnego wieczoru poczuł ostre, przeszywające kłucie dokładnie pod lewą piersią. Przekonany, że właśnie przechodzi zawał, wpadł w panikę, a jego tętno błyskawicznie podskoczyło ze strachu.

Próbował uspokoić oddech i masować lewą stronę klatki piersiowej, jednak każdy głębszy wdech oraz próba wyprostowania pleców wywoływały kolejną falę ostrego bólu. Zamiast ustępować, dolegliwości nasilały się przy każdym ruchu lewą ręką.

Po przyjeździe na szpitalny oddział ratunkowy i wykonaniu badań okazało się, że mięsień sercowy leży bezpiecznie za mostkiem i pracuje idealnie. Lekarz wyjaśnił mu, że ból w tym miejscu to klasyczny nerwoból międzyżebrowy wywołany wielogodzinnym garbieniem się przy biurku.

Wdrożenie codziennych ćwiczeń rozciągających klatkę piersiową oraz korekta wysokości fotela sprawiły, że po 2 tygodniach kłucie całkowicie ustąpiło, a Tomasz przestał mylić napięcie mięśniowe z chorobą kardiologiczną.