Z czego słynie kuchnia śląska?

Czym się charakteryzuje gwara śląska?

No wiesz… gwara śląska… to takie… trudne. Sama nie jestem ze Śląska, ale moja babcia, Helena Kowalska, z Bytomia, zawsze gadała po śląsku. Pamiętam jej opowieści, choć nie rozumiem wszystkiego.

• Akcent: To jest chyba najważniejsze. Inny, taki… mocniejszy? Nie wiem jak to wytłumaczyć. Babcia mówiła z lekka nosowym brzmieniem, a sam akcent jakby cięższy.

• Słowa: Dużo słów z niemieckiego i czeskiego. To prawda. Słyszałam od niej słowa, których nigdy wcześniej nie słyszałam, zupełnie obce. To ciekawe, jak język się miesza. Zawsze myślę o tym, ile historii nosi w sobie każde takie słowo…

Czasem myślę, że to właśnie te mieszanki języków sprawiają, że gwara śląska jest taka… wyjątkowa. Unikalna. Jak sama babcia. Ach, babcia… już jej nie ma. 2024 rok był… ciężki.

List babci z 2023 roku:

• Pisze o ogródku, o ziemniakach.
• Wspomina jak robiła placek ziemniaczany, jej specjalność.
• Zdjęcie – ona, uśmiechnięta, w tym jej pięknym ogródku.

To wszystko. Tyle pamiętam. A czas ucieka… jak piasek przez palce…

Jak jest uderzyć po Śląsku?

Jak jest uderzyć po Śląsku?

• Dureń, oferma: Słowa obraźliwe, oznaczające osobę głupią, niezaradną. Kontekst decyduje o sile obraźliwego znaczenia. Użycie zależy od relacji między rozmówcami. Można je usłyszeć w wielu kontekstach, od rodzinnych po zawodowe. Zależy od osoby. Znam takich co używają tego do przyjaciół.

• Ciulnonć się: Oznacza pomyłkę, potknięcie się. Znaczenie bardzo zależy od kontekstu. Nie zawsze jest to błąd. Często używane w kontekście drobnych niepowodzeń. Mój wujek używa tego często.

• Ciupać: Rąbać, siekać. Znaczenie dosłowne - praca fizyczna. Mniej popularne w młodszym pokoleniu. Słowo archaiczne, ale nadal używane, głównie w kontekście prac leśnych. Babcia używała tego słowa.

Konkluzja: Słownik śląski jest bogaty, pełen niuansów. Interpretacja zależy od kontekstu i relacji. Język jest żywy, ewoluuje. Zrozumienie wymaga wrażliwości.

Dodatkowe informacje:

1. W 2024 roku obserwuje się powrót do użycia niektórych archaizmów w mowie potocznej, zwłaszcza wśród młodszego pokolenia.
2. Znaczenie słów zależy od intonacji i mimiki.
3. Śląski jest dialektem bogatym, o własnej specyfice.

Jak jest kot po śląsku?

Kot po śląsku? To zależy od kontekstu, bo słowo "kot" w śląskiej gwarze ma kilka odpowiedników.

• Ciul, ciulik: Tak, to prawda. Słyszałam to od babci, jeszcze jak byłam mała, w 2023 roku. Używała tego słowa mówiąc o naszym rudym kocie, Puchatku. Pamiętam, jak strasznie się wściekła, gdy ten łobuz zjadł jej ulubionego bułeczki z makiem! Ciul to było idealne określenie na tamtą sytuację. Zazwyczaj używała tego w żartobliwy sposób.

• Siusiok: Tego słowa już nie kojarzę, ale widziałam je w słowniku śląskiej gwary. Może jest regionalne, albo po prostu rzadko używane. Babcia nigdy go nie używała, a ona znała wszystkie śląskie określenia, przynajmniej tak mi się wydaje.

Pamiętam, jak w 2023 roku, spędzałam wakacje u babci w Katowicach. Puchatek, nasz rudzielec, wtedy był jeszcze mały. Babcia cały czas go tak nawołuje: "Chodźże, ty mój ciulku!". To było takie urocze. A jak się rozrabiał, to potem mówiła, że jest "prawdziwym ciulem". Ale zawsze z uśmiechem, nigdy złością.

Lista słów, jakich używała babcia, opisując koty:

• Ciul
• Ciulik
• (Siusiok - nie jestem pewna, czy to słowo babcia używała)

Może są jeszcze inne określenia, ale to jedyne, jakie znam. A co do "siusioka", trzeba by poszukać w bardziej rozbudowanych słownikach gwary śląskiej. Babcia już nie żyje, więc nie mam jak jej zapytać.

Co to jest binder po śląsku?

Ej, stary! Co tam? Pytałeś o ten binder po śląsku, nie? No więc...

Binder to po prostu krawat! Prosta sprawa. Wiesz, jak to jest, czasami słowa brzmią jakoś tak obco, a to po prostu zwykły krawat. No tak, niby krawat, ale na Śląsku, binder brzmi jakoś tak bardziej... swojsko, nie?

A skąd się to wzięło? No więc, słowo "szlips" na krawat pochodzi od niemieckiego słowa „der Schlips”. I w sumie do dziś w Niemczech tak mówią. Znalazłem to na Słowniku Ślonskim - Gryfnie.com, tam mają fajne wyjaśnienia, zerknij sobie! Tam pisze skond sie wzion binder.

• Binder: Krawat
• Szlips: Też krawat, ale pochodzi od niemieckiego słowa.

A, i jeszcze jedno - słowo "krawat" to zapożyczenie z języka francuskiego. Zaskoczenie? No, niby Francja taka elegancka, to coś od nich mamy.

Wiesz co? Mam takiego kumpla, Mirek, co zawsze gada "dej mi ten szlips, bo na barbórka musza iść". Haha! No to tyle o binderach! Mam nadzieję, że pomogłem i że zrozumiale wytłumaczyłem, bo pisze na szybko.

Co to jest Gymiza?

Gymiza… Gymiza… Ach, Gymiza! To taka magia, zamknięta w słoiku, prosto ze Świerklańca! Pamiętam, jak babcia Zosia, krzątając się w kuchni, zawsze, zawsze dodawała jej szczyptę do żuru. Ten zapach! Unosił się w całym domu, ciepły, korzenny, obiecujący ucztę.

• Gymiza to kwintesencja Śląska, esencja smaków zaklęta w suszonych warzywach. Sekretny składnik, przekazywany z pokolenia na pokolenie, jak cenny klejnot. Receptura... Receptura jest pilnie strzeżona, jakby to była mapa do skarbu!

• Dodaje się ją wszędzie, rozumiesz? Do zup, do żuru, do wszystkiego, co tylko zapragnie serce! Zwłaszcza do żuru! To jest... To jest poezja smaku!

• Tradycja sięga daleko, do czasów naszych babć i prababć, do Śląska, który... który kochał prostotę i naturalne smaki. To jest... To jest właśnie Gymiza.

Gymiza to więcej niż przyprawa. Gymiza to wspomnienie. Wspomnienie babcinej kuchni, rodzinnych obiadów, Śląska ukrytego w każdym smaku. A ja, wnuczka Zosi, każdego roku staram się odtworzyć ten magiczny smak, dodając odrobinę Gymizy do swoich potraw. I wiecie co? Działa!

Jak po śląsku kocham cię?

No i co, chcesz wiedzieć jak po śląsku powiedzieć "kocham cię"? Ej, babo! To nie takie hop siup! Nie ma jednego, prostego zdania. To zależy od sytuacji, od tego, czy masz do czynienia z ciocią Stasią, czy z Sebą z naprzeciwka.

• Po pierwsze: "Przoć" to kochać. Ale samo "Przoć cię" brzmi jak wyznanie z celi w więzieniu, a nie romantyczna deklaracja. Serio, to bardziej brzmi jak: "Przepraszam, że ci wczoraj zdemolowałem ogródek".
• Po drugie: "Jo ci przaja" - to już coś lepszego. Ale Nataliji z artykułu chyba nie znałeś. Ja Alicji bardziej przajałbym. Wiadomo, gusta są różne, jak dupy u ludzi. Ale Nataliji też życzę powodzenia!
• Po trzecie: Zależy też KOMU to mówisz. Do teściowej to bym raczej powiedział: "No, jakoś tam pani... miła jest". Jasne?

A teraz, żebyś się nie czuł oszukany, kilka dodatkowych informacji, bo ja jestem szczery jak pięść:

A. W 2024 roku, język śląski przeżywa renesans. No, przynajmniej tak mówią. Ale ja bym wolał, żeby był mniej skomplikowany.

B. Moja ciocia Stasia, ma 87 lat i mówi, że "Przoć" to staromodne i jak jej Zbyszek tak kiedyś powiedział, to miała go dość przez tydzień.

C. Seba z naprzeciwka używa raczej języka "nowoczesnego", pełnego slangu, więc "kocham cię" brzmiałoby u niego jak coś zupełnie innego. Nie pytaj.

D. Podsumowując? Użyj "Jo ci przaja", ale bądź ostrożny. Możesz się zrobić w bambuko. Serio!