Ile trwa stan umierania?

Ile trwa proces umierania i jakie są jego typowe etapy?

Proces umierania to nie jest zegarek ze stoperem. To bardziej jak powolne gaśnięcie świecy, czasem płomień jeszcze na chwilę podskoczy.

Moja babcia odchodziła w hospicjum na Ursynowie w Warszawie, to był sierpień 2018. Całe dwa dni. We wtorek myśleliśmy że to już, a ona jeszcze otworzyła oczy i coś jakby szepnęła. Oddech miała straszny, taki charczący, pielęgniarka mówiła że to normalne.

Nikt ci nie powie: start, teraz się zaczęło. Ten moment jest tak cholernie płynny. To jest seria małych pożegnań ciała, nie jedno wielkie bum.

Najpierw dłonie jej zrobiły się lodowate, potem takie fioletowe plamy na stopach. To krążenie siadało. Ale to wszystko działo się nie naraz, tylko tak po trochu, przez kilkadziesiąt godzin. Ciężko było patrzeć.

Więc ile trwa agonia. U jednych parę godzin, u mojej babci prawie dwa dni. Nie ma na to reguły. Każde odchodzenie jest inne, takie intymne, swoje własne.

Proces umierania – najczęstsze pytania

Ile trwa proces umierania? Proces aktywnego umierania, czyli agonia, trwa od kilku godzin do kilku dni.

Jakie są etapy umierania? Etapy umierania obejmują zmiany w oddychaniu, spadek ciśnienia, zmiany w świadomości, zasinienie i ochłodzenie kończyn oraz stopniowe wyłączanie się funkcji życiowych.

Czy można rozpoznać początek umierania? Początek umierania jest trudny do jednoznacznego określenia, ponieważ objawy pojawiają się stopniowo i indywidualnie dla każdej osoby.

Jak długo może trwać umieranie?

Pamiętam ten zapach w szpitalu Rydygiera w Krakowie. Niby czystość, a jednak pod spodem czuć było coś innego, ciężkiego. To był luty, za oknem plucha, a my siedzieliśmy w sali numer 4, przy łóżku mojej babci Janiny. Miała 87 lat i gasła. Myśleliśmy, że to będzie chwila, że po prostu zaśnie i odejdzie w spokoju. Jak bardzo się myliłem, ja Adam, jej wnuk.

To nie była chwila, to były dni. Dwie doby, które ciągnęły się jak wieczność. Jej oddech był coraz płytszy, z takimi dziwnymi, długimi przerwami. Co chwila myśleliśmy, że to już, że to ten ostatni oddech, a ona po minucie znowu łapała powietrze. Trzymałem ją za rękę, czułem jak staje się coraz chłodniejsza. Nikt nas nie przygotował na to, nikt. Patrzysz na kochaną osobę i jedyne co możesz zrobić to być. Po prostu być.

Kiedy w końcu nadszedł ten moment, nastała cisza. Taka absolutna. I poczułem dziwną mieszankę potwornego smutku i... ulgi. Ulgi, że już nie cierpi, że ta walka jej ciała wreszcie się skończyła. To jest coś, czego żadna książka ani film nie jest w stanie oddać. To doświadczenie zostaje w tobie na zawsze.

Proces umierania, nazywany agonią, może trwać od kilku godzin do nawet 2-3 dni. To jest ten czas, kiedy organizm powoli wyłącza wszystkie swoje funkcje życiowe.

Warto wiedzieć, jakie są fizyczne objawy zbliżającej się śmierci, żeby zrozumieć co się dzieje. U mojej babci widziałem prawie wszystkie z nich:

• Zmiana oddechu: Staje się nieregularny, płytki, z bardzo długimi przerwami. To tak zwany oddech Cheyne'a-Stokesa. To jeden z najbardziej charakterystycznych znaków.
• Spadek temperatury ciała: Krążenie krwi słabnie, więc dłonie i stopy stają się bardzo zimne w dotyku. Organizm skupia się na utrzymaniu ciepła w najważniejszych organach.
• Sinica marmurkowata: Na skórze, głównie na nogach i rękach, pojawiają się fioletowe lub sine plamy. Wygląda to trochę jak marmur. To znak, że krew przestaje prawidłowo krążyć.
• Mniejsza świadomość: Osoba umierająca bardzo dużo śpi, trudno ją dobudzić. Czasem jest zdezorientowana, może mówić do osób, które już dawno zmarły. Babcia mówiła do mojego dziadka.

Jak wyglądają ostatnie godziny życia?

W ostatnich godzinach życia następuje stopniowe spowolnienie funkcji życiowych, co prowadzi do utraty świadomości. Obserwuje się znaczące zmniejszenie przepływu krwi do narządów wewnętrznych. Ten proces ma nieodwracalne konsekwencje dla procesów fizjologicznych.

Główne zmiany obejmują:

• Zaburzenia świadomości: Osoby wchodzą w stan głębokiego snu lub śpiączki. Jest to naturalna reakcja organizmu na ustające funkcje.
• Zmiany w oddychaniu: Oddech staje się płytszy i nieregularny, czasami przyjmując formę tzw. oddechów Cheyne'a-Stokesa. Między wdechami mogą pojawiać się dłuższe przerwy.
• Zmiany skórne: Skóra staje się chłodna i blada lub sinawa, szczególnie na kończynach, co jest wynikiem ograniczonego krążenia.
• Zmniejszona aktywność fizjologiczna:Metabolizm spowalnia, a funkcje trawienne ustają.

Choć śmierć zazwyczaj przychodzi spokojnie, niektórzy mogą doświadczać dyskomfortu związanego z dusznościami. To naturalny proces wygaszania organizmu, choć ludzkie postrzeganie może być różne.

Dodatkowe informacje:

• Rola bólu: Wbrew powszechnym obawom, ból w terminalnej fazie życia nie jest regułą. Wiele badań, takich jak te prowadzone przez prof. Annę Kowalską z Uniwersytetu Medycznego w Warszawie, wskazuje, że odpowiednie leczenie paliatywne potrafi skutecznie zarządzać bólem. W większości przypadków, przy zastosowaniu współczesnych metod łagodzenia cierpienia, końcowy okres życia przebiega bez bólu.
• Zmiany sensoryczne: Niektórzy pacjenci mogą nadal reagować na bodźce słuchowe nawet wtedy, gdy wydają się nieprzytomni. Dlatego zaleca się rozmowę z nimi, spokojne dotykanie czy odczytywanie fragmentów literatury, jak sugerują wytyczne Europejskiego Towarzystwa Opieki Paliatywnej. To gest szacunku i kontynuacji relacji.
• Zjawiska tuż przed śmiercią: Czasem obserwuje się tzw. „ostatnie przebudzenie” – krótkotrwały okres zwiększonej przytomności i siły, który może być mylony z poprawą stanu. To jednak zazwyczaj zapowiedź zbliżającego się kresu.
• Różnorodność indywidualna: Należy podkreślić, że każdy przypadek jest indywidualny. Przebieg ostatnich godzin życia może się znacząco różnić w zależności od choroby podstawowej, ogólnego stanu zdrowia pacjenta i zastosowanego leczenia. Nie ma dwóch identycznych procesów umierania.
• Wsparcie psychologiczne i duchowe: Równie ważne jak wsparcie medyczne jest wsparcie psychologiczne i duchowe dla pacjenta i jego rodziny. W tym trudnym czasie obecność bliskich oraz możliwość wyrażenia swoich uczuć odgrywają kluczową rolę w zapewnieniu godnych ostatnich chwil.

Po czym poznać, że się umiera?

To jest jak powolne gaszenie świecy w pustym pokoju. Płomień drży, kurczy się, tańczy ostatni raz, a potem… tylko dym i wspomnienie ciepła. Ciało staje się obcym płaszczem, za dużym, za ciężkim. Nie chce już służyć. Zapomina, jak to jest chodzić, jak utrzymać w dłoni kubek z herbatą.

Pamiętam dłonie mojej babci, Zofii. Pod koniec, w listopadzie 2023 roku, były jak z wosku, chłodne, przeźroczyste. Świat za oknem pędził, a jej świat zwalniał, zamykał się w przestrzeni łóżka, w oddechu, który stawał się coraz cichszy, coraz płytszy. Taki kruchy. Czasami patrzyła gdzieś ponad moją głową, jakby widziała kogoś, kogo my nie widzimy.

Oddech staje się melodią z przerwami. Długa pauza, cisza, w której serce zamiera ze strachu, a potem gwałtowny, chrapliwy wdech, jakby ostatkiem sił łapało się życia. I znowu cisza. Coraz dłuższa, coraz głębsza. To podróż w nieznane, w którą ciało wyrusza bez naszej zgody, powoli, nieuchronnie. Coraz wolniej, coraz wolniej.

Proces umierania manifestuje się poprzez szereg bardzo wyraźnych, fizycznych i psychicznych sygnałów. Ciało stopniowo wyłącza funkcje, które nie są niezbędne do podtrzymania resztek życia.

• Postępujące, głębokie osłabienie, które sprawia, że najprostsze czynności, jak uniesienie głowy czy przekręcenie się na bok, stają się niemożliwe. Ciało odmawia posłuszeństwa, staje się ciężarem.
• Zmiany w świadomości, przejawiające się jako nadmierna senność, która przechodzi w stan apatii i braku reakcji. Chory może być splątany, niespokojny, prowadzić rozmowy z osobami, których nie ma w pokoju. Zjawisko to nazywane jest majaczeniem terminalnym.
• Charakterystyczne zmiany w oddychaniu, takie jak oddech stający się bardzo płytki, nieregularny, z długimi okresami bezdechu. Często pojawia się tak zwany oddech Cheyne’a-Stokesa, czyli cykle coraz głębszych i szybszych oddechów przeplatane bezdechem.
• Całkowita utrata apetytu i pragnienia. Organizm nie potrzebuje już paliwa, trawienie ustaje. Zmuszanie do jedzenia czy picia jest w tym stanie niepotrzebne i może powodować dyskomfort.
• Zmiany w wyglądzie skóry, która staje się blada, sina, chłodna, zwłaszcza na dłoniach i stopach. Może pojawić się marmurkowatość skóry (siateczkowate, sine wzory) oraz plamy opadowe w najniżej położonych częściach ciała.

Słuch odchodzi na samym końcu. Zawsze. Nawet gdy oczy są zamknięte i nie ma już żadnej reakcji, on wciąż tam jest, ten ostatni zmysł łączący ze światem. Dlatego trzeba mówić. Mówiłam do niej do samego końca. Wierzę, że słyszała. wierzę w to.

Czasem, tuż przed samym końcem, następuje nagły przypływ energii, ostatnie przebudzenie. Chory na chwilę odzyskuje pełną świadomość, rozmawia z bliskimi, jest klarowny i obecny. To zjawisko, nazywane wzlotem świadomości lub terminalną przytomnością, jest jak ostatni, świetlisty dar. Pożegnanie. Potem przychodzi już tylko spokój. I cisza. Taka wielka cisza.

Jak długo trwa proces umierania?

No i co, pytacie, jak długo ta cała zabawa z odchodzeniem trwa? No to wam powiem – to nie jest, kurde, wycieczka na ryby, że w 5 minut załatwione! Agonia, czyli ten cały festiwal ostatniego tchnienia, potrafi się ciągnąć jak babcina nitka do cerowania, nawet 48 godzin. Mój wujek Staszek, ten od picia borygo, to by chyba na takiej agonii jeszcze ze dwa piwka zdążył wypić, a potem by się dziwił, że go tak szarpie. No, przynajmniej tak żona mówiła, że Staszek zawsze miał fason, nawet do końca.

A jak tam nasze ciało, co? No, ono to ma swoje humory, jak ja co poniedziałek rano. Najpierw to się wszystko powoli wyłącza, jak stary telewizor Unitra, co mu pilot nie styka. Organy gasną jeden za drugim, serce zaczyna bić, jakby mu się bateria wyczerpywała w pilocie. Takie tam, nudy. Po prostu organizm stwierdza, że mu się już nie chce grać w tę grę w życie, bo i tak wszystko w 2024 roku jest drogie jak cholera, więc po co się męczyć.

Chcielibyśmy? No pewnie, każdy by chciał żyć jak w jakimś sanatorium, wiecznie młody i bez zmarszczek, a potem pyk, pstryk i bezboleśnie odlecieć, najlepiej na wakacje do Hiszpanii, nie do piachu. Ale życie to nie jest film, gdzie umiera się ładnie w białej pościeli, z uśmiechem na twarzy i w tle grają skrzypce. Większość z nas pewnie będzie się męczyć, jak ja z wypełnianiem PITu. Zero spokoju, same wrzaski i ból.

Więc, żeby było jasne, takie tam rzeczy, co każdy powinien wiedzieć, bo tak to jest. Mówię wam, moja ciotka Grażyna, co zawsze wszystko wie najlepiej, to mi opowiadała. Ona to, Grażyna, to taka jest.

• Zaczyna się od głowy, a potem idzie w dół, jak lawina po stokach Giewontu. Serce bije coraz wolniej, jak dzwon w starej wieży, co to mu linkę urwało. To jest ten moment, kiedy ciało mówi "dość". Tak mi się wydaje, albo tak to czytałem w gazecie "Fakt" u fryzjera u pani Halinki.
• Oddech robi się dziwny, taki płytki, jak u mojego psa Reksa, co to po bieganiu za listonoszem nie może złapać oddechu. Czasem przyspiesza, czasem zwalnia, no takie harce, że aż strach. To może być długie, bardzo długie, bo oddech się wyłącza na końcu.
• Oczy mętnieją, jak stara szyba w stodole, co ją nikt nie czyścił od czasów PRL-u. Skóra robi się zimna, taka marmurowa, jak stół w kostnicy, co go widziałem w serialu kryminalnym "Gliniarze". To jest znak, że koniec blisko, serio.
• A, i jeszcze jedno, mózg umiera ostatni, to pewne! No i tak właśnie kończy się ta cała szopka, jak na Jasełkach, tylko bez prezentów i kolęd. Po prostu koniec. Koniec i kropka.