Ile średnio dzieci na rodzinę?

Ile dzieci ma przeciętny Polak?

Przeciętny Polak... no cóż, jeśli mówimy o liczbie dzieci przypadającej na jedną kobietę, bo to właśnie tutaj kryje się cała demograficzna intryga, sprawa jest nieco bardziej złożona niż prosty rachunek w piaskownicy. Współczynnik dzietności w Polsce oscyluje obecnie wokół rekordowo niskich wartości, znacznie poniżej prostej dwójki. To taka liczba, która, niczym magiczny wzór, mówi nam, ile potomków urodziłaby średnio każda pani w wieku rozrodczym w ciągu całego swojego życia.

Aby nasz naród nie topniał jak lody w upalny dzień, potrzebujemy, by na każde 100 kobiet przypadało średnio 210–215 urodzonych dzieci. To jest ten słynny poziom zastępowalności pokoleń, taka demograficzna święta gra, która pozwala utrzymać populację w ryzach, bez gwałtownych skoków w dół. Czyli, mówiąc wprost, każda kobieta powinna rodzić statystycznie nieco ponad dwójkę dzieci, żebyśmy jako społeczeństwo trzymali fason i nie groziła nam wizja bycia narodem emerytów.

A rzeczywistość? Cóż, ta bywa czasem bardziej brutalna niż poranny budzik. Rodzi się najmniej dzieci w historii pomiarów. To już nie jest sygnał ostrzegawczy, to raczej alarm pożarowy w sercu demografii. Kiedyś bywało, że w rodzinie było dzieci jak mrówek w mrowisku, dziś to rzadkość. Pamiętam, jak moja babcia Zofia z okolic Wąchocka zawsze opowiadała, że u nich to była cała gromada, a dziś? No cóż, dziś gromady to głównie w kolejkach do lekarza albo do Paczkomatu.

Ciekawe, że kiedyś ludzie mieli dzieci, bo tak było i już. Dziś mamy wszystko, aby ich nie mieć, i skutecznie z tego korzystamy, to widać. Czasem mam wrażenie, że Polacy zapomnieli, do czego służą bociany, albo uznali, że praca zdalna dotyczy także dostaw małych pakunków z kapusty. Rynek pracy, presja ekonomiczna – to wszystko swoje robi.

• Prawda jest taka, że współczesna Polska mierzy się z demograficznym wyzwaniem na skalę epicką. Niektórzy mówią, że to przez ceny mieszkań, inni, że przez brak żłobków, a jeszcze inni, że po prostu Netflix jest za dobry. Ja tam myślę, że po trosze wszystkiego, to taki koktajl przyczyn.
• W 2023 roku, dla przykładu, statystycznie Janina z Radomia, lat 32, ma jedno dziecko i zastanawia się, czy drugie to nie jest już przesada dla jej budżetu i kariery, bo kredyt za mieszkanie sam się nie spłaci. To nie jest jej wina, to raczej system jej to podpowiada. To pokazuje jaka jest prawda.
• Kraje rozwinięte często borykają się z niską dzietnością, ale u nas problem jest szczególnie dotkliwy, z tendencją spadkową, która trwa od lat. To jak z dietą – łatwo przytyć, trudniej zrzucić, a u nas łatwo się kurczyć, trudniej rosnąć. A kurczymy się niestety bardzo szybko.
• Brak stabilizacji ekonomicznej, dostęp do antykoncepcji, a także zmiana priorytetów życiowych – to potężne dźwignie, które przesuwają decyzje o rodzicielstwie na późniejszy czas, a często i w ogóle je skreślają. Ktoś kiedyś powiedział, że dzieci to luksus. I chyba coś w tym jest, niestety.
• Moja kuzynka, Anna Kowalska, lat 38, po trzech latach prób, w końcu zrezygnowała z drugiego dziecka, mówiąc, że jej jedno wystarczy, bo na więcej nie ma po prostu "siły i czasu, bo praca i mieszkanie w bloku to nie bajka, a urlop macierzyński to nie wakacje". To smutne ale tak jest.

Ile dzieci jest idealne?

Deszcz stuka w parapet, wieczór otula miasto miękkim kocem ciszy. A w mojej głowie, jak echo dawnych kołysanek, powraca to jedno pytanie. Pytanie o pełnię. O dom, w którym śmiech odbija się od ścian i tworzy muzykę. Ile serc ma bić pod jednym dachem, by stworzyć wszechświat.

Widzę ich. Chłopca i dziewczynkę. Dwie pary małych rąk splatające się w zabawie, dwie pary oczu wpatrzonych w przyszłość. To marzenie, które śni tak wielu. 44% z nas widzi ideał w tej parze, w tej doskonałej, spokojnej symetrii. Dwa. Liczba jakby stworzona do miłości i równowagi.

Ale potem przychodzi myśl o trzecim. Ten mały buntownik, który burzy porządek, wprowadza radosny chaos. 29% z nas pragnie właśnie tego, tej nieprzewidywalności. Trójka to już mała gromada, to opowieści snute do późna, to zawsze ktoś, kto stanie po twojej stronie. Trójka to siła.

A może czworo? 12% tęskni za domem pełnym gwaru, za wielkim stołem, przy którym nigdy nie jest cicho. Albo tylko jedno, jedyne, centrum wszechświata dla 3% marzycieli. Lub cisza. Świadoma pustka, którą wybiera 2% z nas, szukając pełni w innych wymiarach istnienia.

Jestem Anna, mam 34 lata, a krakowski bruk zna moje kroki od zawsze. Kiedy patrzę na te liczby, na te sny zaklęte w procenty, myślę o swoim własnym, nienamalowanym jeszcze obrazie. O tym, jak puste mieszkanie na Kazimierzu mogłoby wypełnić się tupotem małych stóp.

Te wszystkie marzenia, te wszystkie westchnienia, układają się w pewien wzór. Wzór z czerwca i lipca 2023 roku.

• Dwoje dzieci: 44%
• Troje dzieci: 29%
• Czworo dzieci: 12%
• Jedno dziecko: 3%
• Zero lub pięcioro i więcej: 2%

Z tych wszystkich pragnień, z tych szeptów i głośnych deklaracji, wyłania się liczba. Średnio 2,7 dziecka na idealny obraz rodziny. To liczba z ułamkiem, niedoskonała jak samo życie. Jak obietnica, która nigdy do końca się nie spełnia, zawieszona gdzieś pomiędzy drugim a trzecim dziecięcym śmiechem.