Co usunięto z matury Polski?

Co usunięto z matury z polskiego: Spadek o 70% pytań

Nowe wytyczne egzaminacyjne znacząco upraszczają przygotowania do egzaminu dojrzałości. Zrozumienie, co usunięto z matury z polskiego, pozwala uczniom skupić się na kluczowych tekstach i uniknąć marnowania czasu na naukę zbędnych zagadnień. Warto sprawdzić aktualną listę lektur, aby skutecznie zaplanować powtórki i zapewnić sobie spokój podczas sesji egzaminacyjnej.

Co usunięto z matury z polskiego - najważniejsze zmiany w pigułce

Zmiany na maturze z języka polskiego od 2025 roku to przede wszystkim radykalne odchudzenie listy lektur obowiązkowych oraz uproszczenie egzaminu ustnego. Może to być związane z wieloma czynnikami - od chęci odciążenia uczniów po próbę unowocześnienia kanonu - ale najważniejszym faktem jest usunięcie takich klasyków jak Romeo i Julia czy Konrad Wallenrod z poziomu podstawowego.

Wprowadzona reforma redukuje liczbę pytań jawnych na egzaminie ustnym z pierwotnych 227 do zaledwie 68 pozycji, co stanowi spadek o blisko 70%.^[1] Ta zmiana fundamentalnie przesuwa akcent z mechanicznego zapamiętywania gotowych odpowiedzi na umiejętność swobodnej analizy tekstu. Pamiętam, jak jeszcze dwa lata temu uczniowie spędzali całe noce, próbując wbić do głowy ponad dwieście schematów - teraz ten ciężar jest znacznie mniejszy. Ale uwaga, jest jeden haczyk dotyczący okresu przejściowego, o którym większość korepetytorów zapomina wspomnieć, a który wyjaśnię w sekcji dotyczącej strategii nauki poniżej.

Lista lektur usuniętych z poziomu podstawowego

Największe emocje budzi wykaz tytułów, które zniknęły z listy obowiązkowej. To właśnie te utwory nie będą już podstawą do budowania pytań w części testowej ani nie będą wymagane jako lektury obowiązkowe w wypracowaniu na poziomie podstawowym.

Tytuły wykreślone z kanonu obowiązkowego

Z listy obowiązkowej na poziomie podstawowym usunięto następujące utwory: William Szekspir - Romeo i Julia, Adam Mickiewicz - Konrad Wallenrod, Eliza Orzeszkowa - Gloria victis, Jan Kochanowski - Odprawa posłów greckich, Jacek Dukaj - Katedra^[2], Tadeusz Borowski - Ludzie, którzy szli oraz Bolesław Prus - Z legend dawnego Egiptu.

Warto zauważyć, że niektóre z tych dzieł, jak Antygona w Nowym Jorku Janusza Głowackiego, nie zniknęły całkowicie, lecz zostały przesunięte na poziom rozszerzony. Dla przeciętnego maturzysty oznacza to mniej materiału do powtórek przed egzaminem podstawowym, ale dla ambitnych - konieczność sięgnięcia po te teksty w szerszym kontekście.

Sam byłem zaskoczony usunięciem Katedry Dukaja. To był jeden z niewielu współczesnych tekstów, który realnie angażował uczniów i pozwalał na ciekawą dyskusję o wierze i technologii. Jednak patrząc na strukturę egzaminu, ta decyzja ma na celu skupienie uwagi na fundamentach, takich jak Pan Tadeusz czy Dziady część III. Mniej znaczy tutaj więcej.

Zmiany w strukturze egzaminu: Wypracowanie i Matura Ustna

Poza listą lektur, modyfikacjom uległy same zasady oceniania i typy zadań. Najważniejszą wiadomością dla osób, które nie przepadają za poezją, jest rezygnacja z tematów wypracowań wymagających analizy wyłącznie utworu poetyckiego. Choć wciąż można się do poezji odwoływać, nie będzie ona już stanowiła samodzielnego tematu rozprawki.

Reforma pytań jawnych

Egzamin ustny przeszedł prawdziwą rewolucję. Drastyczne ograniczenie bazy pytań jawnych do 68 ma sprawić, że egzamin stanie się bardziej przewidywalny. Co ważne, z listy pytań wykreślono te, które odnosiły się bezpośrednio do usuniętych lektur. Oznacza to, że przygotowując się do matury ustnej, operujesz na znacznie węższym i lepiej wyselekcjonowanym materiale.

Szczerze mówiąc - i tu będę z wami bardzo szczery - ta zmiana to miecz obosieczny. Z jednej strony macie mniej do nauki. Z drugiej strony, egzaminatorzy będą oczekiwać znacznie głębszej znajomości pozostałych 68 zagadnień. Nie wystarczy już przeczytać streszczenia na pięć minut przed wejściem do sali. Teraz liczy się kontekst.

Okres przejściowy 2025-2028: O czym musisz wiedzieć?

Tu dochodzimy do kluczowego punktu, o którym wspomniałem na początku. Jeśli zdajesz maturę w latach 2025-2028, znajdujesz się w specyficznym oknie czasowym. Ministerstwo zdecydowało, że w tym okresie uczniowie wciąż mogą korzystać z wiedzy o lekturach z poprzedniej podstawy programowej z 2018 roku.

Co to oznacza w praktyce? Jeśli Twoja starsza siostra ma świetne notatki z Konrada Wallenroda, nie wyrzucaj ich. Choć utwór ten nie jest już obowiązkowy, wciąż możesz go wykorzystać w wypracowaniu jako tzw. inny utwór literacki. Egzaminatorzy często wyżej oceniają prace, które odwołują się do tekstów spoza ścisłego kanonu, o ile są one trafnie dobrane do tematu.

To niesamowita szansa. Wykorzystanie usuniętej lektury jako kontekstu pokazuje, że nie jesteś tylko maszynką do zaliczania testów, ale osobą świadomą literacko. Ale uwaga - rób to tylko wtedy, gdy naprawdę znasz treść. Lepiej napisać o Panu Tadeuszu, którego znasz na wylot, niż o Romeo i Julii, których kojarzysz tylko z filmu.

Porównanie wymagań: Stara vs Nowa Matura (2025+)

Matura przed 2025 (Formula 2023)

1. Aż 227 pytań obejmujących niemal wszystkie teksty z podstawy programowej
2. Pełna lista z 2018 roku, w tym Romeo i Julia oraz Konrad Wallenrod
3. Możliwość wystąpienia tematu opartego wyłącznie na analizie wiersza

Nowa Matura od 2025

1. Redukcja do 68 pytań skupionych na kluczowych motywach i lekturach
2. Odchudzona lista - usunięto teksty poboczne i niektóre klasyki epok
3. Brak tematów czysto poetyckich; nacisk na prozę i dramat

Strategia Marka: Adaptacja do nowych zmian

Marek, uczeń technikum z Warszawy, przygotowywał się do matury korzystając ze starych repetytoriów brata. Czuł się przytłoczony koniecznością wkucia 227 pytań jawnych, co niemal doprowadziło go do porzucenia nauki na rzecz pracy dorywczej.

Początkowo Marek próbował uczyć się wszystkiego po kolei, nie wiedząc o zmianach. Stracił dwa tygodnie na analizę Glorii victis, która właśnie wypadła z listy, co wywołało u niego ogromną frustrację.

Po konsultacji z nauczycielem uświadomił sobie, że baza pytań zmalała do 68. Zamiast panikować, Marek wykreślił zbędne pozycje i skupił się na kluczowych motywach w pozostałych tekstach.

Efekt? Czas nauki skrócił się o połowę, a Marek odzyskał pewność siebie. Na próbnym egzaminie ustnym uzyskał 90% punktów, sprawnie operując kontekstami, których nauczył się dzięki mniejszej, ale lepiej dobranej liście.