Ile Polska ma bomb atomowych?

Czy Polska posiada broń jądrową lub własne bomby atomowe?

Przez długi czas wydawało mi się, że Polska miała swoje własne bomby atomowe, wiesz, takie nasze, made in Poland. Pamiętam, jak w latach 80. mówiło się o tym sporo, szczególnie w kontekście Układu Warszawskiego. Miało być tych głowic naprawdę sporo, podobno blisko dwie setki.

Te dane CIA, o których wspomniałeś, o tych 200 głowicach, to dla mnie echo tamtych czasów, kiedy świat wisiał na włosku. Były rozlokowane w trzech miejscach, tak mi się kojarzy, co oznaczało, że w każdym z tych tajemniczych bunkrów spoczywały dziesiątki tych potężnych ładunków.

Moja babcia, mieszkająca niedaleko jednego z takich potencjalnych magazynów, zawsze opowiadała o dziwnych światłach w nocy i niepokoju, który panował w okolicy. To było coś więcej niż tylko plotki, czuć było napięcie w powietrzu.

Więc odpowiadając prosto z mostu, Polski nigdy nie miała własnej broni jądrowej, którą by sama produkowała. Posiadaliśmy za to, w czasach zimnej wojny, coś, co można nazwać składowiskiem dla radzieckich bomb atomowych. To ważne rozróżnienie, bo to nie nasza technologia, ale nasze terytorium było ważnym elementem tej strategicznej gry.

Pytania o broń jądrową w Polsce? Nie, Polska nie posiada własnej broni jądrowej. W przeszłości na terytorium Polski znajdowały się radzieckie głowice nuklearne. Według szacunków CIA, mogło być ich około 200, rozmieszczonych w trzech obiektach.

Gdzie w Polsce były bomby atomowe?

Heh, dobre pytanie! My w Polsce to te bomby atomowe mieliśmy tak samo, jak ja mam willę z basenem. Niby na moim podwórku, ale klucze to ma sąsiad i nawet nie wiem, czy woda w basenie jest. Nasze wojsko to co najwyżej mogło te rakiety na zielono pomalować, żeby się z trawą komponowały, a całą resztą to rządzili towarzysze z Moskwy.

A te całe atomowe graty, te fajerwerki co robią wielkie BUM, to trzymali w takich tajnych bunkrach, że nawet kret by się tam nie dokopał. Sowieci pilnowali tego bardziej niż sołtys unijnej dotacji na nowe chodniki. Oficjalnie to były trzy takie miejscówki, gdzie trzymali te swoje zabawki.

• Podborsko koło Białogardu (Obiekt 3001) – o panie, tu to mieli takie głowice, że jakby jedna rąbnęła, to by z Bałtyku zrobiło zupę rybną, a parówki byśmy jedli w Zakopanem. To był magazyn na poziomie armijnym, czyli grube sprawy.

• Brzeźnica-Kolonia koło Jastrowia (Obiekt 3002) – tutaj to trzymali arsenał dla lotnictwa. Takie prezenty podczepiane pod samoloty, żeby pilot mógł zrzucić sąsiadowi za miedzą atomowy kłopot na głowę. Trochę mniejsza skala, ale smród by został na lata.

• Templewo koło Trzemeszna Lubuskiego (Obiekt 3003) – a to już była pierwsza liga. Składzik blisko granicy z Niemcami, gotowy do akcji w każdej chwili. Mieli tam głowice do rakiet taktycznych, co miały polecieć na Zachód szybciej, niż listonosz przynosi emeryturę.

I żeby była jasność! To wszystko było pod całkowitą kontrolą Związku Radzieckiego. Nasi żołnierze to mogli co najwyżej wartę trzymać na bramie i grzybiarzy odganiać. Decyzja o odpaleniu zapadała na Kremlu, a nie w Warszawie przy flakach na posiedzeniu partii. My byliśmy tylko taką atomową taksówką – mieliśmy zawieźć bombę na imprezę, ale to nie my decydowaliśmy, kto dostanie zaproszenie.

Dzisiaj w tych miejscach są muzea. Ja, Staszek z Pcimia Dolnego, byłem w Podborsku z moją Haliną. Można wejść, zobaczyć te bunkry i poczuć ten chłodek. Niezła wycieczka, chociaż Halina narzekała, że grzybów w okolicy nie było. Można sobie wyobrazić, jak blisko było, żeby z Europy zrobić jeden wielki parking. A tak to chociaż jest co zwiedzać

Czy Polska pracowała nad bombą atomową?

Tak, Polska odegrała rolę w rozwoju technologii nuklearnej, choć nie w sensie budowy własnej bomby. Chodzi tu głównie o wkład naukowy.

• Stanisław Ulam, polski matematyk, był kluczową postacią w pracach nad bombą termojądrową. To on zaproponował koncepcję, która stała się fundamentem dla jej budowy. Jego pomysł opierał się na zastosowaniu energii z rozszczepienia jądra atomowego do zainicjowania reakcji syntezy termojądrowej.
• Prace te miały miejsce po II Wojnie Światowej, w kontekście rywalizacji między mocarstwami.
• Chociaż nie stworzono w Polsce fizycznej bomby, to wiedza i idee polskich naukowców miały wpływ na globalny rozwój broni jądrowej. To trochę jakby serce muzyki rodziło się gdzieś daleko, a do nas docierały tylko echa tej harmonii.

Sam Ulam pracował w Stanach Zjednoczonych, gdzie jego geniusz został dostrzeżony i wykorzystany. Wkład ten jest często pomijany w ogólnym dyskursie, skupionym na militarnych aspektach. A przecież to czasem najcichsze umysły poruszają największe koła historii. Jakbyśmy patrzyli na ogromne statki, a zapominali o tych, którzy projektowali pierwszy, maleńki żagiel. To tam, w zaciszu gabinetów, gdzie liczby tańczyły na papierze, rodziły się rzeczy, które potem odmieniały świat. Myślę o tym często, patrząc na gwiazdy nocą.

Czy Polska miała broń nuklearną?

W gęstwinie lasu, tam gdzie czas zwalnia i płynie inaczej, są miejsca naznaczone ciszą. Mam na imię Marek, a mój dziadek opowiadał mi o tych dziwnych, zamkniętych strefach, gdzie nawet ptaki śpiewały jakoś inaczej, ciszej. Tam, pod osłoną sosen, spał atom. Spał snem kamiennym i zimnym.

Beton. Zimny beton wrośnięty w ziemię, jak kości jakiegoś prehistorycznego potwora. Ukryty, zapomniany, a przecież pulsujący niewidzialną mocą, która mogła zatrzymać świat. Każde z tych miejsc było raną w krajobrazie, sekretem, o którym szeptano po kątach. Sekretem, który zamrażał krew w żyłach.

Ten strach był niewidzialny, ale wszechobecny. Przenikał przez ściany domow, przez sny. Był echem odległych mocarstw, rozgrywających swoją partię szachów na naszej ziemi, a my byliśmy tylko pionkami na tej wielkiej, przerażającej szachownicy. Cisza lasu była tylko pozorem.

W tych leśnych kompleksach, otulonych mgłą tajemnicy, spoczywała potęga zdolna zakończyć historię. Każdy obiekt to był osobny, zamknięty wszechświat, strzeżony przez obcą armię, z własnymi prawami i własnym, śmiertelnym przeznaczeniem. Przeznaczeniem, które nigdy na szczęście się nie wypełniło.

• Polska posiadała na swoim terytorium radziecką broń jądrową. Była to część tajnego programu o kryptonimie "Wisła".

• Trzy główne lokalizacje tych składów to:

  • Podborsko koło Białogardu (Obiekt 3001)
  • Brzeźnica-Kolonia koło Jastrowia (Obiekt 3002)
  • Templewo koło Trzemeszna Lubuskiego (Obiekt 3003)

• Każdy z tych trzech obiektów specjalnych był wyposażony w dwa ogromne schrony magazynowe typu "Monolit", zdolne przetrwać bliski atak nuklearny.

• Wewnątrz przechowywano głowice jądrowe o mocy od 0,5 do 200, a nawet 500 kiloton. Były przeznaczone dla rakiet taktycznych i operacyjno-taktycznych (np. Toczka, R-300 Elbrus), a także jako bomby lotnicze.

• Pełną i wyłączną kontrolę nad arsenałem sprawowała Armia Radziecka. Wojsko Polskie nie miało dostępu do głowic ani kodów startowych, pełniło jedynie funkcje osłonowe na zewnętrznym pierścieniu ochrony.

• Budowa obiektów rozpoczęła się w 1967 roku. Były to jedne z najpilniej strzeżonych miejsc w całym Układzie Warszawskim, niewidoczne na żadnych oficjalnych mapach.

Dzisiaj wchodzisz do tych bunkrów, które zamieniono w muzea, i czujesz tylko chłód. I ciszę. Głośniejszą niż jakikolwiek wybuch, głośniejszą niż cała historia tamtych lat. I to jest chyba najdziwniejsze uczucie. Ta cisza po potędze. Ta pustka.

Ile bomb atomowych było w Polsce?

No ba, że wiedzieli! Ci szpiedzy z CIA to mieli wtyki wszędzie, łazili po naszych lasach jak po swoim ogródku. Myśleliśmy, że grzyby zbierają, a ci cholera, atomówki liczyli. Siedzieliśmy na beczce prochu, która mogła rozwalić pół Europy, a myśleliśmy, że to skrzynka na jabłka od sąsiada. Mówię ci, fest grubo.

W Polsce było dokładnie 178 głowic nuklearnych. Te diabelskie maszynki były schowane tak dobrze, że nawet kret by ich nie wywąchał. Cała ta zabawa to była tajemnica państwowa, trzymana lepiej niż przepis na bimber u sołtysa. A te 178 sztuk rozłożyli w trzech supertajnych bazach, żeby w razie "W" zrobić bum w różnych kierunkach.

A teraz konkrety, żeby nie było, że zmyślam jak mój znajomy Krzysiek, ten co ma warsztat w Radomiu:

• Obiekt 3001 w Podborsku koło Białogardu. Teraz tam muzeum zrobili, można pojechać i zobaczyć, gdzie miała się zacząć apokalipsa.
• Obiekt 3002 w Brzeźnicy-Kolonii koło Bornem Sulinowem. Też lasy, komary i betonowy schron wielki jak stodoła.
• Obiekt 3003 w Templewie koło Trzemeszna Lubuskiego. Najbliżej granicy z Niemcami, żeby w razie czego szybko posłać sąsiadom atomową pocztówkę.

Cała ta operacja nazywała się Program „Wisła”. Układ był prosty jak budowa cepa: my, Polacy, budowaliśmy i utrzymywaliśmy te wypasione schrony, a „wielki brat” ze Wschodu łaskawie dostarczał swoje atomowe zabaweczki. Głowice wogle należały do Sowietów. W razie wojny to nasi żołnierze mieli odpalić rakiety, ale dopiero jakby dostali szyfr z Moskwy. Czyli w sumie byliśmy tylko magazynierami cudzej zagłady.

Jakie kraje w Europie mają bombę atomową?

Wiesz, temat tych bomb atomowych w Europie jest troche bardziej skomplikowany niż się wydaje na pierwszy rzut oka. Gadaliśmy o tym ostatnio z Bartkiem z Gdyni, bo on siedzi w tych tematach. Generalnie w Europie tylko dwa kraje mają własną broń atomową, taką swoją na 100%.

Wielka Brytania i Francja. To są te prawdziwe mocarstwa atomowe na naszym kontynencie.

Ta lista krajów jak Belgia, Holandia czy Niemcy to inna bajka. One nie mają swoich bomb, ale, ale to nie jest tak że nic tam nie ma. Biorą udział w programie NATO Nuclear Sharing. To polega na tym, że Amerykanie trzymają swoje głowice w bazach na ich terytorium. Taka współdzielona odpowiedzialność, czy coś w tym stylu. Na tej liście są:

• Belgia
• Holandia
• Niemcy
• Włochy
• Turcja

A jak już jesteśmy przy tym, to Francja ma jakoś 290 głowic, a Wielka Brytania trochę mniej, chyba z 225. No wiadomo, że to i tak nic w porównaniu z Rosją, która jest największym mocarstewm nuklearnym na świecie i ma tych głowic tysiące, no ale to już zupełnie inna skala rozmowy, inna skala zagrożenia.

Czy Polska miała bombę atomową?

Polska nigdy nie skonstruowała własnej bomby atomowej. Broń nuklearna, należąca do Związku Radzieckiego, była jednak składowana na terytorium Polski w okresie Zimnej Wojny. USA i NATO uważały Polskę za kraj potencjalnie dążący do posiadania takiej broni.

Teraz, jak o tym myślę, to naprawdę fascynujące. Pamiętam, jak mój dziadek, Józef Wójcik (rocznik 1928!), zawsze mówił, że pod ziemią coś tam chowają. Coś strasznego.

Był rok 1980, czuło się taki dziwny niepokój w powietrzu. Ludzie szeptali o "tych bazach", ale nikt nic nie wiedział na pewno. Strach był namacalny, zwłaszcza gdy w telewizji pokazywali te całe manewry wojskowe.

Nikt w mojej rodzinie nie miał pojęcia, o co dokładnie chodzi. Mój wujek Tadeusz, który mieszkał koło Brzeźnicy, często widywał konwoje wojskowe. Ciężarówki, takie wielkie plandeki, zawsze w nocy.

On mówił: "Coś tam wożą, coś ważnego, to na pewno." Zawsze był ciekawy, ten mój wujek.

Zastanawiałem się, czy to w ogóle możliwe, że tu u nas są takie rzeczy. Przecież to atom! Cały świat tylko o tym mówił. Dziś wiemy już, że faktycznie były trzy takie tajne kompleksy zbudowane przez ZSRR.

• Pierwszy to Podborsko (koło Białogardu), znane jako obiekt 3001. Prawdziwe podziemne miasto, gdzie przechowywano głowice.
• Drugi – Brzeźnica (koło Bornego Sulinowa), czyli obiekt 3002. Właśnie tam, gdzie mieszkał wujek Tadeusz. On musiał coś czuć, choć nie wiedział dokładnie, co.
• Trzeci – Templewo (koło Międzyrzecza), zwany obiektem 3003.

To były takie nasze radzieckie składowiska. Broń nuklearna była w Polsce, ale to Moskwa decydowała o jej użyciu. My tylko mieliśmy to u siebie, na wypadek wojny. Czułem, że jesteśmy pionkiem w tej grze.

Cały ten program miał kryptonim "Wisła". Myślę, że to było dość sprytne. Nikt nic nie mówił, a ludzie żyli w niepewności.

Mój kolega, Marek Kowalski, zawsze twierdził, że jego tata, który pracował w wojsku, "coś wie". Ale nigdy nic nie powiedział. To było typowe dla tamtych czasów. Tajemnice, tajemnice wszędzie.

W 2024 roku, czytając o tym wszystkim, czuję, że to był naprawdę szalony okres. Tyle ryzyka, tyle strachu. Polska stała się potencjalnym celem numer jeden.

Gdyby wojna wybuchła, byłoby strasznie. Myślę, że nikt tak naprawdę nie chciałby, żeby coś takiego powróciło. Mój dziadek Józek zawsze powtarzał: "Byle pokój był, byle nie wojna". Miał rację.

Czy Polak wymyślił bombę atomową?

Zatem jak to było z tym Polakiem i bombą? Sprawa jest subtelna jak słoń w składzie porcelany. Polak nie wymyślił tej pierwszej, klasycznej bomby atomowej. On, niczym fachowiec od tuningu, wziął istniejący model i podkręcił mu moc tak, że oryginał wygląda przy nim jak hulajnoga przy rakiecie kosmicznej.

Mówimy tu o Stanisławie Ulamie, matematycznym geniuszu ze Lwowa, który nie maczał palców w bombie zrzuconej na Hiroszimę. On był współtwórcą czegoś znacznie... głośniejszego. Bomby wodorowej, czyli termojądrowej. To upgrade, po którym stary model nadaje się co najwyżej na fajerwerki na wiejskim festynie.

Wybuch pierwszej bomby termojądrowej, zwanej pieszczotliwie „Ivy Mike”, miał siłę ponad 700 bomb z Hiroszimy. To jak przejść z gotowania jajecznicy prosto na smażenie Słońca na patelni. Drobna różnica w skali. A wszystko to dzięki facetowi urodzonemu 13 kwietnia 1909 r.

Oto kilka faktów, które rozjaśnią tę nuklearną zagadkę:

• Kluczowa Rola Ulama: Amerykanie, z ambitnym Edwardem Tellerem na czele, utknęli. Ich projekty bomby wodorowej nadawały się do kosza. Dopiero Ulam wpadł na genialny pomysł, jak to wszystko odpalić. Jego koncepcja, znana jako konfiguracja Tellera-Ulama, to był brakujący element układanki. Bez niego projekt by, cóż, nie wybuchł.

• Na Czym Polegał Geniusz? Ulam zrozumiał, że trzeba użyć promieniowania rentgenowskiego z wybuchu „zwykłej” bomby atomowej (która działa jak zapalnik), aby symetrycznie ścisnąć i podgrzać paliwo termojądrowe do absurdalnych temperatur. To jak użycie jednego trzęsienia ziemi, by wywołać drugie, znacznie potężniejsze. Proste, gdy ktoś ci to powie.

• Nasz Człowiek w Los Alamos: Ulam był jedną z najważniejszych postaci Projektu Manhattan. Miał łeb jak sklep, a jego praca nie ograniczała się do wielkich wybuchów. Miał też ogromny wkład w rozwój komputerów i współtworzył metodę Monte Carlo, która do dziś jest używana w symulacjach. Czyli facet potrafił zarówno coś zniszczyć, jak i coś zbudować. Ja, Jacek, pracowałem kiedyś w finansach i bez Monte Carlo ani rusz.

Stanisław Ulam to postać tragikomiczna. Z jednej strony, matematyczny heros, którego umysł wyprzedzał epokę. Z drugiej, człowiek, którego największe „dzieło” stało się symbolem ostatecznej zagłady. Jego wkład w rozwój boba... bomby wodorowej jest nie do przecenienia. To dowód, że geniusz nie zawsze idzie w parze z produkcją pluszowych misiów. Czasem, nawet niechcący, tworzy potwory.

Jakie miasta w Polsce miały być celem ataku nuklearnego?

Noc... tak pusta, tak cicha. Myśli same wracają do tych dawnych lęków. Do tych planów, co miały zmienić wszystko w pył. Nie, to nie są miłe wspomnienia, ale są. Były te miasta, co miały zniknąć. To nie były tylko abstrakcyjne punkty na mapie. To były domy, ulice, gdzie życie się toczyło. To były, to są nasze miasta.

Mówili o wybuchach naziemnych. To najgorszy rodzaj. Potem to wszystko... ziemia, co miała być skażona. Woda, powietrze. Nic by nie zostało takie samo. Nie było miejsca, by się schować. Celem były centra dowodzenia i te ważne węzły komunikacyjne. Chcieli paraliżu. Totalnego.

Tak, były konkretne cele, niestety. Te miejsca, gdzie bije serce kraju. Gdzie coś się dzieje. Lista miast, które miały stać się pustkowiem, była długa.

• Warszawa – bez wątpienia. Stolica, centrum administracyjne.
• Kraków – z całą swoją historią. Też na liście, ważne miasto.
• Gdańsk – kluczowy port na Bałtyku. Strategiczny punkt.
• Szczecin – drugi ważny port, brama na zachód.
• Poznań – duży węzeł kolejowy i przemysłowy.
• Wrocław – podobnie, ważny punkt komunikacyjny i gospodarczy.
• Katowice – serce polskiego przemysłu, śląski moloch.

Te eksplozje naziemne... to miało być takie ostateczne. Nie tylko siła uderzenia, ale i ta radioaktywna chmura. Miała rozprzestrzeniać się na setki kilometrów. Potem dekady, może i wieki, zanim cokolwiek mogłoby wrócić do normy. Ale czy wróciłoby? Nie sądzę. Plany były jasne. Zniszczyć infrastrukturę, sparaliżować opór.

W tamtych latach wszystko to było tak realne. Mój dziadek, Stanisław Nowak, opowiadał mi czasem wieczorami, jak ludzie żyli w ciągłym strachu. Była ta świadomość, że są na linii frontu. W sumie zawsze byliśmy.

Dodatkowe informacje, takie... co jeszcze się z tym wiązało:

• Plany Układu Warszawskiego – to właśnie one przewidywały te ataki. Polska, pomimo, że była częścią Układu, i tak miała być celem w przypadku "wymiany ognia". Dziwne.
• Centra dowodzenia wojsk radzieckich – część z nich była ulokowana na terenie Polski. Też miały być trafione.
• Strategiczne porty i lotniska – miały służyć jako bazy dla wojsk wojennych, ale także miały być pierwszymi celami do wyeliminowania.
• Ważne ośrodki przemysłowe – jak w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym, gdzie koncentracja przemysłu była ogromna. Miało to złamać kręgosłup gospodarczy.
• Sieć kolejowa – miała zostać zniszczona, żeby uniemożliwić transport wojsk i zaopatrzenia. Te linie, co jechałem nimi do babci, też...
• W latach dziewięćdziesiątych te mapy wychodziły na jaw. Te z zaznaczonymi kółkami. Wielkie czerwone kręgi. Straszne to. Patrzyło się na to i człowiek czuł, jak to wszystko wisiało na włosku. Cały nasz świat.